09.11.2015

ЗАМАН ӨЗГЕРДІ МЕ, ӘЛДЕ АДАМ ӨЗГЕРДІ МЕ ? БАЛА ЗОРЛАУ ?ДЕТКЕ АЙНАЛДЫ

Әйел бір ?олымен бесік тербесе, екінші ?олымен ?лемді тербейді, - дейді ?асиетті жазбалар. Осы ?ла?атты с?зді? астарына ??ілсек тере? а?ыл-ой мен халы? даналы?ын, б?гінгі б?лдіршін ?ыз ерте?гі келін, ана, одан ?улет ?жесі, ?рпа? т?рбиешісі сынды абзал ?асиеттерді к?реміз.

?аза? хал?ы ?ашан да ?ыз баланы ??рметтеп, оны? бойына ?лтты? т?лім-т?рбиені сі?іріп, абыройына да? т?спеуін ?ада?ала?ан. Ал ер баланы жастайынан ерж?ректілікке, елін ?ор?ау?а, д?шпанына ?атал бол?анымен дос?а, ата-ана?а, жарына адал, ?лсізге ?ам?ор болу?а, отбасын асырау?а баулы?ан.

Мінекей, ?лтымызды? ?асырлар бойы бала т?рбиесінде ?рпа?ына сі?ірген асыл да текті ?асиеттері осындай еді.

Ал б?гінгі к?ні хал?ымызды? ?алыптас?ан д?ст?рлі отбасылы? ?мір с?ру салты, ?улеттегі ислам шарттарыны? орындалуы, ?рпа??а отбасынан сі?ірілетін т?лім-т?рбие т?п- тамырымен ?згеріске ?шырауда.

Заман ?згерді ме, ?лде адам ?згерді ме? Ия, ?азіргі материалды?-техникалы? прогресс заманында адамдарды? ?мірі ?лде?айда жа?сарып, т?рмысы же?ілдеді. Адам ойла?ан н?рсесіне о?ай ?ол жеткізетін болды. Соны? салдарында адами ??ндылы?тар ?згерді, кеміді. Кешегі «Адалды?», «Е?бек?орлы?», «Патриотты?» сынды ??ымдарды бірте-бірте «Алая?ты?», «Пайда?орлы?», «Пайдаланушылы?», «Пайымсызды?», «Нем??райлылы?» секілді нары?ты?, адамзат ?асиеттеріні? ішіндегі е? т?менгі к?ріністері ысыра бастады.

Рухани ж?та?ды? пайда болды. Керемет ?нер туындыларыны?, ?деби шы?армаларды? т?пн?с?асын о?ып, «отанс?йгіштік», «жанкештілік», «на?ыз махаббат», «шынайы сезім», «?йел баласы - н?зік жанды ??рметтеу», та?ы бас?а осындай абзал ?асиеттерді, т?рбиені? биік ?лгісін бойы?а дарыту келмеске кеткендей ме, ?алай? Себебі ?азір кітап о?итын адам кем де кем. Керісінше, орнына о?ай ?ол жеткізетін жетістіктер пайда болды. Кез келген о?ушы ?аламторда?ы материалдарды пайдалану ар?ылы белгілі бір та?ырып бойынша ойын ?рбітеді. ?рине, уа?ыт ?немделеді, басы?ды ?атырып к?п ойланбайсы?, біра?... одан дамымайсы?, ойлау ?абілеті?, пайымдауы?, с?йлеу шеберлігі? кенже ?ал?андай.

Осыдан барып ел арасында, ?сіресе жастарды? ішінде «Пайдаланушы психологиясы» (психология потребителя) орын алып барады. ?рине барлы?ы осындай деу ?ате болар, біра? к?пшілігі десек ?ателеспеспіз.

Б?л ?ткенді а?сау емес... Б?л ?лт бойына ?асырлап сі?ген асыл ?асиеттерімізді т?пкілікті жо?алтып алмай, замакнауи уа?ыт талабымен ?атар ж?рсек деген лебіз.

??гімені ?ріден бастауымны? себебі – к?нделікті ?мірде со??ы кезде жиі кездесетін «зорлап жынысты? ?атынас?а т?су», «сексуалды? сипатта?ы зорлы?-зомбылы? ?рекеттер» ?аза? деген ?лт?а жат ?ылы? екенін о?ырманны? есіне салып, т?йсігіне жеткізсем деген ?міт.

?зім ?ызмет ат?аратын А?т?бе облысыны? ?ылмысты? істер ж?ніндегі мамандандырыл?ан ауданаралы? сотында аса ауыр ?ылмыстар ?аралады. ?рине ?ылмысты? ?ай-?айсысы да жа?сы емес, біра? естіген ??ла??а ?ят, жан т?ршігерлік о?и?а – ?кені? ту?ан ?ызын ?орлауы, зі?гіттей жігіт а?асыны? кішкентай с?биді зорлауы.

Т?р?ындары бір-бірін жа?сы танитын кішкентай ауылда 2012 жылы бол?ан о?и?а А?т?бе облысыны? хал?ын д?р сілкіндірді. 13 жасар Айг?л де (кейіпкерді? аты-ж?ні ?згертілген ) ??рбылары секілді болаша?ына жоспар ??рып, белгілі бір маманды? иесі болуды, с?йгенімен отбасын ??руды, бала т?рбиелеуді арманда?ан болатын. Алайда, б?лдіршіндей ?ызды? жа?сы ниеті шілдені? тамылжы?ан бір к?нінде ту?ан ?кені? н?псі ??марлы?ын ?ана?аттандыру ?шін жаса?ан зорлы?ынан со? тас-тал?ан болды. Ас?ар таудай к?ретін ?кесінен б?ндай айуанды?ты к?тпеген ?ыз ?мірмен ?ош айтыспа? та бол?ан, біра? д?ті бармады. Ту?ан ?кеден к?рген ?орлы?ын анасына айту?а да о?тал?ан, біра? онысынан еште?е шы?пады, анасы - «от басы, оша? ?асы», ?ызыны? жан д?ниесіне ??ілуден, онымен сырласудан к?рі ?й шаруасына ж?мса?анды арты? к?ретін ауылды? ?йелі. Ал ?кесі болса жаса?ан ?ят ?ылы?ына арлануды? орнына «Ана?а, не бас?а біреуге айтса?, сені ?лтіремін», - деп ?ор?ытып, ара?а уа?ыт салып бірнеше ?айтара ту?ан ?ызын зорлап жынысты? ?атыста болуды ?детке айналдырады.

Сот м?жілісінде опасыз ?ке кін?сін мойындамай, ара? кін?лі деген у?ж келтірді. Сот ?кімімен ол ?Р-сы ?К-ні? 120 бабыны? 4 б?лігі ж?не 121 бабыны? 4 б?лігі бойынша кін?лі деп танылып, 18 жыл?а бас бостанды?ынан айырылды.

Осы категориялы ?ылмысты? істерді зерделеу н?тижесінде жынысты? ?олс??ылмаушылы??а ?арсы ?ылмыстар к?бінесе ?аза?и ауылдарда жасалатыны ж?не бір отбасыны? м?шелері арасында орын алатыны аны?талды.

Та?ы бір жан т?ршігерлік ?ылмысты? о?и?а М??алжар ауданында болды. 15 жасар ?сия (кейіпкерді? аты-ж?ні ?згертілген) т?рмысты? тау?ыметін жастайынан тартты. Ата-анасы ажырасып кеткен со? анасы екінші рет т?рмыс ??рып, бірінен со? бірі іні-сі?ілілері ?мірге келді. Баланы? ?лкені ретінде со?ынан ерген бауырларына ?ам?ор болды, ал анасыны? ?й шаруасынан-а? ?олы босамайтын. Ашуша?, ?рі ішімдікке жа?ын ?гей ?кені? о?ан мейірімі болмады. Керісінше ?зіні? жынысты? ??марлы?ын ?ана?аттандыру ма?сатында ?гей ?ызын ?орлап, ?ор?ытып, зорлауды ?детке айналдырды. ?зі жасы?, ынжы? болып ?скен ?ыз баланы? арыз айтар адамы да болмады, себебі анасы ?немі шаршап, жасты??а басы тисе ояту о?ай болмайтын адамдарды? ?атарынан еді. Есесіне кезекті баласын д?ниеге ?келіп аудан не облыс орталы?ында?ы перзентханада бол?анында ?гей ?ке о?ашалы?ты пайдаланып, ойына келген сора?ылы?ты жасайтын. Н?тижесінде бесіктен белі шы?па?ан ?ыз бала ?гей ?кесінен ж?кті болып ?алып, арты ауыр зардап?а со?тырды. Сот ?кімімен ?гей ?ке ?Р-сы ?К-ні? 120 бабыны? 3 б?лігіні? «Б,В,Д» тарма?тары бойынша кін?лі деп танылып, 13 жыл?а бас бостанды?ынан айырылды.

Осындай істер бойынша аса назар аударатын м?селе – ананы?, іс бойынша на?ты д?лелдерді? болуына ?арамастан, ту?ан ?ызыны? айт?анына к?м?н келтіріп, еркекті? с?зін с?йлеуі, со?ан илануы. ?кінішке орай б?ндай жа?дайлар да кездеседі. Сонда жас баланы? та?дыры, болаша?ы ту?ан анасына б?рібір бол?аны ма? ?лде ол да н?псіні? жетегінде ж?рген пенде ме? – деген с?ра? туады.

11 жасар Аяулым да (кейіпкерді? аты-ж?ні ?згертілген) ?гей ?кені? зорлы?ын, ?орлы?ын к?рген с?биді? бірі. Бас?алардан айырмашылы?ы - оны? анасы к?йеуіні? с?зіне к?міл сеніп, ?ызын ?тірікші дейді. Сот ?кімімен ?гей ?ке ?Р-сы ?К-ні? ст.121 бабыны? 4 б?лігі бойынша кін?лі деп танылып, 15 жыл?а бас бостанды?ынан айырылды.

Еркекті? еркекті зорлауы б?рын-со?ды елімізде кездеспеген о?и?а еді. Б?л да жиі орын алатын ?ылмыстарды? ?атарына кіріп ?алды.

2010 жылы 5 жасар Н?ржанды (кейіпкерді? аты-ж?ні ?згертілген) ?гей ?кені? сексуалды? сипатта?ы зорлы?-зомбылы? ?рекеттер жасап жат?ан жерінен анасы ??т?арып ?ал?ан. ?гей ?ке 12 жыл?а бас бостанды?ынан айырылды.

Ия, бала зорлаушыларды? с?мды?ы жаны?ды т?ршіктіреді. Былтыр 16 жасар туыс?ан інісін т?рт жыл бойы зорлап келген жігіт а?асыны? ?рекеті ?шкереленген болатын. Айуанды??а бар?ан оны сот 17 жыл?а бас бостанды?ынан айырды.

2015 жылды? ?а?тарынан бастап ?олданыс?а енгізілген ?ылмысты? кодекс бойынша жынысты? ?олс??ылмаушылы??а ?арсы ?ылмысты? ???ы? б?зушылы?тар ?шін жауапкершілік к?шейтілді. К?рінеу к?мелет жас?а, я?ни 18-ге толма?ан ?ыз баланы зорлау ж?не к?мелет жас?а толма?ан адам?а ?атысты жасал?ан сексуалды? сипатта?ы зорлы?-зомбылы? ?рекеттер ?шін 10 жылдан 15 жыл?а дейінгі мерзімге бас бостанды?ынан айыру жазасы к?зделген. Ал осы атал?ан ?ылмыстар 14 жас?а толма?ан балалар?а ?атысты жасалса 15 жылдан 20 жыл?а, не ?мір бойы бас бостанды?ынан айыру жазасы ?арастырыл?ан.

Дегенмен за?ны? ?аталды?ы адам зорлау о?и?аларыны? азаюына т?рткі бола алмай отыр. Жасыратыны жо?, азайма? т?гілі жылдан-жыл?а к?бейіп барады. Кейбіріні? со?ы кісі ?лімімен ая?талатыны да аны?.

Н?псіні? жетегімен б?лдіршіндерді? ?мірін ?ор ?ыл?андарды? басым б?лігі ?зімізді? ?аза?тан шы?уда. Кезінде шетелдік фильмдерден ?ана к?рінетін б?л ??былыс ?азір елімізде етек алып, санамыз?а да, ?о?ам?а да еніп кетті.

Кейбілеулер бала зорлаушыларды, педофилдерді химиялы? жолмен піштіру керек деген ой айтады. Біра?, м?селе белгілі-бір дене м?шесінде емес, м?селе оларды? санасында емес пе, ал оны ?алай ?згертерсі??

Жігіті иманды, ?ызы ибалы бол?ан текті халы? ?рпа?ыны? былай ?згеруіне не себеп болды? ?айткенде б?л мас?арадан ??тыламыз? Сананы мазалайтын сан с?ра? ...

Г.С.Ажигалиева, А?т?бе облысыны? ?ылмысты? істер ж?ніндегі мамандандырыл?ан ауданаралы? сотыны? судьясы.